De gieter als moordwapen

Deze column verscheen eerder in het online magazine Into Green.

Foto: Pixaby

Natuurlijk hou ik van planten. Het liefst maak ik van mijn huis een urban jungle. Maar ergens gaat er steeds iets mis: bruine blaadjes, treurige knoppen, geknakte stengels. Herkenbaar? Je hebt de beste intenties om die prachtige Yucca in leven te houden. Je praat met je Graslelie, je vertroetelt je Sanseveria. Maar in al je enthousiasme leggen die mooie binnenplanten telkens binnen een paar maanden het loodje. Persoonlijk vraag ik me dan altijd af: “Hoe kan dit? Ik heb toch genoeg water gegeven?” Aha! Daar bleek dus meteen het antwoord te liggen: de belangrijkste doodsoorzaak van kamerplanten is Te Veel Water.

De tuincentra verdienen er goed aan, want ik ga elke keer weer terug voor een nieuw plantje. Maar thuis zet ik die arme plant meteen weer met zijn voeten in het water. Te veel water doet de wortels rotten, zorgt voor een groei aan ongewenste bacteriën en schimmels en geeft uiteindelijk een stank waar je niet op zit te wachten. Aan de instructies op het kleine kaartje dat je bij de plant krijgt, heb je ook weinig. Daar staat een gieter op met 1, 2 of 3 druppels. Maar hoeveel is 1 druppel? Ik moet op gieterles!

Het is natuurlijk wel een beetje maf dat we in de vensterbank zowel planten hebben die in de woestijn voorkomen, als planten die het goed doen in de Amazone. Dus de eerste les is: geef je ze allemaal dezelfde hoeveelheid water, dan zal er altijd eentje bij zijn die daar niet van houdt. En ook verraderlijk: de symptomen van verdrinking zijn hetzelfde als die van verdroging. Niet zo gek dus dat iedere fervente gieteraar denkt de verzopen plant een plezier te doen met nog meer water.

Ik doe wat online research en ineens lees ik iets waar ik wat mee kan: “Je moet de plant zoveel water geven als de grond kan opnemen”. Eureka! Als je de plant in de kweekpot laat zitten, kan je die optillen om te zien of er water onderin de pot ligt. En er is nog een handig hulpmiddeltje: de watermeter. Daarmee zie je of je teveel geeft.

Mocht je onverhoopt toch nog schade aanrichten met je ongebreidelde watermanagement, dan kun je je toevlucht zoeken in de categorie Onverwoestbare Planten. Deze planten krijg je (bijna) onmogelijk stuk: de Zamioculcas is geen veeleisende plant. Hij doet het goed in licht of donker. En hij houdt van droogte, dus let op: geef deze plant in de winter maar eens per 2 tot 4 weken water en in de zomer elke week. De grond moet eerst opdrogen voordat je weer water geeft. De Aspidistra wil een licht vochtige grond maar geen plas water onderin de pot. Check dus altijd even of je teveel hebt gegeven.

Vooralsnog gaat het goed met mijn huiskamerjungle. Geen overstromingen in de potten, geen hangende blaadjes. Maar voor de zekerheid ga ik toch een watermeter halen. En dan neem ik meteen maar een cactus mee.

Posted in Freelance opdracht Marjolein, Into Green, Planten, Uncategorized | Tagged , , , , | Leave a comment

Fytoremediatie: hoe planten de balans herstellen

Voor Into Green schreef ik een artikel over de herstellende werking van planten, ook wel fytoremediatie genoemd.

Op steeds meer plekken worden planten ingezet om de bodem, de lucht en het water te zuiveren. Want ja, sommige planten kunnen dat! Loop maar eens rond op het vervuilde terrein van De Ceuvel in Amsterdam Noord. Daar zetten ze planten in om zware metalen langzaam uit de grond te krijgen. Binnenkort zal in Utrecht een verticaal bos verrijzen. Een flat met heel veel bomen die een deel van de vieze stadslucht zullen reinigen. Groene daken, wanden en gevels helpen ons de balans te herstellen.

Lees verder op www.intogreen.nl.

Groene wand Schiphol, Foto: Marjolein Bezemer

 

Posted in Freelance opdracht Marjolein, Into Green, Planten | Tagged , , , , | Leave a comment

Debat over de toekomst van voedselbossen groot succes

Foto: John Vermeer

Donderdag 23 november jl. organiseerde ik voor de Brabantse Milieufederatie een evenement in de HAS Hogeschool over de toekomst van voedselbossen.

Zijn voedselbossen een duurzame vorm van landbouw waarmee we niet alleen de bodem en de biodiversiteit kunnen herstellen, maar ook een goede boterham kunnen verdienen met de producten die zo’n bos oplevert?

Er zaten ongeveer 100 mensen in de zaal, waaronder boeren, ecologen, studenten, voedselboswachters en docenten van de HAS. De inspirerende sprekers (Sandra van der Maas, Xavier San Giorgi, Linder van den Heerik, Katharina Grimm, Paul Müller en Marc Leiber, gespreksleider Veerle Slegers) waren het over 1 ding eens: ja, voedselbossen kunnen wel degelijk een rendabele, duurzame vorm van landbouw zijn. We zijn nog aan het pionieren en onderzoeken, maar we komen er. De laatste uitspraak van een van de sprekers: “Let’s plant some trees!”

Foto: Marjolein Bezemer

Wil je binnenkort het verslag ontvangen? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief van het Platform Voedselbossen Brabant.

Dit event organiseerde ik met het Platform Voedselbossen Brabant, Brabantse Milieufederatie en Den Food Bosch, met medewerking van FoodUp Brabant.

Posted in natuurinclusieve landbouw, Voedselbossen | Tagged , , , , | Leave a comment

Voedselbos Graafse Akker: “Het aanleggen van een voedselbos is voor ons een statement tegen de snelle maatschappij”

Voor de Brabantse Milieufederatie maakte ik een reeks portretten van voedselboswachters. Dit is deel 1 in die serie.

Geertje Jansen en Sophie Gruijters zijn twee leden van Transfarmers, een enthousiaste groep stadslandbouwers die de zorg voor buurtbewoners en een gezonde bodem combineren. Ze beheren samen met anderen een stuk grond van 1 hectare midden in de Graafse wijk in Den Bosch: de Graafse Akker. Onlangs volgden zij de cursus Voedselbossen bij de Brabantse Milieufederatie en ze gaan meteen aan de slag: tijdens de NLdoet-dag op 11 maart werd een goed begin gemaakt met de aanleg van het eerste Bossche voedselbos op de Graafse Akker.

Foto: Marjolein Bezemer

Jansen over de term voedselboswachter: “Als je snapt hoe een voedselbos werkt, ben je wat mij betreft geschikt om voedselboswachter te worden. Ik vind dat een voedselboswachter zich vooral in moet zetten om het idee voedselbos uit te dragen, mensen laten zien hoe je op een andere manier voor voedsel kunt zorgen. Kiezen voor leven in het ritme van de natuur. Het fenomeen voedselbos ligt in het verlengde van de permacultuur. Het gaat er juist om dat je niets doet en de natuur haar gang laat gaan. Het is voor ons ook echt een statement tegen de snelle maatschappij. Neem de tijd, de natuur laat zich niet dwingen. Mensen kunnen daar een voorbeeld aan nemen.”

Foto: Marjolein Bezemer

Tijdens de voedselboscursus kregen ze advies van Wouter van Eck, een van de pioniers in Nederland op dit gebied. Hij adviseerde om een jaar de tijd te nemen om de locatie van het voedselbos te observeren, voordat je het gaat ontwerpen en aanleggen. Maar de Transfarmers waren zo enthousiast, dat ze meteen begonnen zijn. Als eerste moest een hoop afval worden opgeruimd. En het gebied staat vol met bramen en brandnetels. Geertje: “Deze planten komen spontaan op als de bodem te veel stikstof bevat. Ze hebben een belangrijke functie om de bodem weer in balans te krijgen. Daarom kiezen wij ervoor om de brandnetels te laten staan. Daarnaast zijn ze belangrijk als waardplant voor vlinders en maken de wortels de grond luchtig. Als de aangeplante bomen eenmaal groot genoeg zijn, zullen de brandnetels vanzelf minder licht krijgen en afsterven. Maar de bramen gaan eruit. Die zijn te sterk en te dominant, het nieuw aangeplante materiaal krijgt anders geen kans. We laten verder staan wat daar goed groeit. We gaan de volgende planten toevoegen: daslook, bosbessen, rimpelroos, rode en witte aalbessen, kruisbessen en fruit- en notenbomen als kweepeer, mispel en walnoot.”

Foto: Marjolein Bezemer

Geertje Jansen kijkt met veel plezier terug op de cursus van de Brabantse Milieufederatie. “We hebben veel informatie gehad. Het was ook erg inspirerend om andere cursisten te ontmoeten. Binnenkort komt de groep cursisten bij ons voedselbos kijken. Ik vond het zelf ook heel interessant om op excursie te gaan. We zijn destijds bij Floris’ Natuurlijke Bomen in Den Dungen gaan kijken en bij Fruitz for Life, Fruithof de Brand in Zeeland.”

Natuurlijk is er geld en menskracht nodig om een voedselbos aan te leggen. Voor Voedselbos Graafse Akker kocht Geertje een deel van de planten bij de Tovertuinderij in Nederweert. “Zij leveren vaker aan mensen die voedselbossen aanleggen, ze hebben veel kennis. En belangrijker nog: ze denken mee over wat je nodig hebt. We kregen een subsidie van NLdoet voor de aanplant van het voedselbos. En Stichting Van Akker naar Bos had plantgoed over, dat we samen met andere groene initiatieven in Den Bosch, goedkoop konden overnemen.”

Het voedselbos is inmiddels aangeplant. De vrijwilligers die meehielpen werden uitgenodigd om over 5 jaar de vruchten te komen plukken.

(Gepubliceerd op http://www.brabantsemilieufederatie.nl/voedselbossen op 20 maart 2017)

Posted in Herstellende landbouw, Permacultuur, Uncategorized, Voedselbossen | Tagged , , , | Leave a comment

Hoe planten en bacteriën de lucht zuiveren (en welk organisme kan dat het beste?)

PLanten zuiveren de lucht_graslelie

Foto: Into Green

Voor de website Into Green (over wat planten voor ons kunnen doen) schreef ik een artikel over de luchtzuiverende kwaliteiten van planten. 

graslelie_wortels

Foto: Into Green

 

 

 

Planten zijn wonderlijke wezens. Ze zijn bijvoorbeeld in staat om giftige stoffen op te nemen en om te zetten in voeding. Lange tijd was bekend dat planten met de poriën op hun bladeren stoffen konden opnemen. Maar de laatste paar jaren zijn er steeds meer onderzoeken die zich richten op de bijzondere werking van de ondergrondse delen van de plant. Zo nemen de wortels in kleine mate giftige stoffen op. Maar interessanter nog: de bacteriën die in de grond en ook in potgrond leven, zuiveren dag en nacht de lucht van giftige stoffen. Zijn zij de ultieme luchtzuiveraars? Lees verder op intogreen.nl. Wedden dat je meteen naar de winkel gaat om een plant te kopen?

Posted in Bodemleven, Freelance opdracht Marjolein, Inspirerend, Planten, Uncategorized | Tagged , , , , , | Leave a comment

Buxus opgegeten door de buxusmot? Kies voor een eetbaar alternatief.

Dit artikel verscheen eerder op de website van de Brabantse Milieufederatie.

Voor wie van strakke tuinen houdt, is de buxus een mooie plant. Maar met de komst van de buxusmot, blijft er van die struik weinig over. Vervelend? Welnee! Dit is dé kans om in plaats daarvan een eetbare haag te planten. Want hoe geweldig is het om een haag te hebben die:

  1. Mooi is
  2. Eetbare bessen geeft
  3. Een toevluchtsoord voor dieren kan zijn
  4. Bijen en vlinders aantrekt
  5. En soms zelfs voor natuurlijke bemesting van je tuin zorgt

Kies je bijvoorbeeld voor de Olijfwilg (Elaeagnus multiflora), dan heb je niet alleen een (vrij hoge) erfafscheiding in je tuin, maar kun je ook genieten van de bloemen in het voorjaar en de friszure bessen in het najaar. Vogels vinden er eten en onderdak en bijen en vlinders komen op de bloemen af. Als bonus haalt de Olijfwilg stikstof uit de lucht en geeft dat, in samenwerking met de bacteriën in de bodem, af als voeding in de bodem. En daar profiteren de andere planten in je tuin ook van.

Ken je de geur van de Bottelroos (Rosa rugosa)? Dan ben je waarschijnlijk snel verkocht. De roos is prachtig, trekt insecten aan en in het najaar kun je rozenbotteljam maken.

Minder bekend is Shallonfruit (Gaultheria Shallon): een wintergroene en laagblijvende plant die ongeveer 80 cm hoog wordt. In mei bloeien de charmante bloemen en in het najaar kun je genieten van de lekkere zwarte besjes.

Lavendel (Lavendula officinalis) is ook een mooi alternatief. Deze plant is niet direct eetbaar, maar je er wel lavendelolie en thee van maken en geurende takjes laten drogen. Lavendel is semi-wintergroen en de bijen zijn er dol op.

Hyssop (Hyssopus officinalis) is een aromatische vaste plant die niet zo hoog wordt (20-60 cm). Hij geeft blauwe bloemetjes. De bladeren kun je gebruiken als kruiden in hartige en zoete gerechten. Je kunt er ook thee van maken. Maar let op: Hyssop is wel iets gevoeliger voor natte koude winters.

Het mooist in natuurlijk om een haag te maken met een verscheidenheid aan planten, om je tuin minder vatbaar te maken voor ziektes en plagen. Kies je voor een eetbare haag, dan zorg je voor meer biodiversiteit, voedsel en een voedzame bodem. En daar kan de buxus toch echt niet tegenop, hoe mooi hij ook is.

Leveranciers van eetbare hagen zijn bijvoorbeeld:

Kwekerij Arborealis
Floris Natuurlijke Bomen
Kwekerij De Batterijen
De Tovertuin
Kwekerij de Vrolijke Noot

Posted in Permacultuur, Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

Het bos-ecosysteem en leuke feitjes, ofwel: dag 2 en 3 van de Basiscursus Voedselbossen

Basiscursus Voedselbos_observatieDag twee van de Basiscursus Voedselbossen was een afwisseling van biologie en scheikunde. We leerden over de bodem, over plantsuccessie en we deden een observatieopdracht in het veld. Het was natuurlijk allemaal weer razend interessant, maar ik zal het kort houden en alleen wat hoogtepunten delen.

Wist je bijvoorbeeld dat kleigrond per m2 op 30 cm diepte tussen de 50 en 62 liter water kan vasthouden? En dan het mirakel van de stikstofbindende planten. Stikstof in de bodem is goede voeding voor planten. Voorbeelden zijn klaver, Siberische Erwtenstruik, Olijfwilg (zie mijn vorige blog voor een mooie polycultuur met Olijfwilg), Duindoorn en de Zwarte Els. Deze groenbemesters nemen stikstof op uit de lucht met de bladeren en geven dat weer af aan de bodem via de wortels met behulp van een bepaalde bacterie. Als je deze planten het werk laat doen, hoef je nooit meer bij te mesten. (Sterker nog: als je wel bemest, verstoor je de natuurlijke interactie van planten). De Zwarte Els produceert in z’n eentje per hectare per jaar ongeveer 200 kilo stikstof per jaar. Dat is zo’n beetje wat een boer jaarlijks aan stikstof uit mest uitrijdt over zijn land.

Ook altijd leuk om te weten: wat zeggen planten over de grond? Heermoes: natte grond. Kleine Pimpernel: de grond heeft een goede waterdoorlaatbaarheid. Weegbree: de grond is compact. Bramen: er zit veel stikstof in de grond. Zuring: arme grond. Heide: zure grond. En rolklaver: alkalische grond.

De observatie gaf ook weer mooie nieuwe inzichten: hoe moeilijk het is om te observeren zonder direct een oordeel te vellen bijvoorbeeld. En dat het best aardig is als er een grote regenbui valt tijdens je observatieles, om te zien hoe het regenwater afstroomt.

Basiscursus VoedselbosOp de derde en laatste dag van de basiscursus voedselbossen hebben we op het terrein van de Metaalkathedraal drie polyculturen aangeplant. Het deed mij alleen nog maar verlangen naar meer, meer, meer kennis en ervaring op het gebied van bos-ecosystemen. Hoe de natuur werkt en samenwerkt, hoe ingenieus alles in elkaar zit, wat een prachtig voorbeeld de natuur is voor ons eigen ontwerp van een bostuin of een voedselbos. Mijn lief gaf mij onlangs De Bijbel: Edible Forest Gardens van Dave Jacke en Eric Toensmeijer, dus ik freak nog even door.

 

Posted in Agroforestry, Inspirerend, Uncategorized, Voedselbossen | Tagged , , , , , | 1 Comment