Wat doet Europa op ons bord? (en waarom is zadensoevereiniteit belangrijk?)

Het lijkt zo vanzelfsprekend dat we elke dag te eten hebben. De supermarkten liggen vol en je kunt kiezen uit veel verschillende produkten. Maar waar liggen de aardperen in de supermarkt? En waar is toch de snijbiet, de gele komkommer, de ramanas, de paarse aardappel en het slangenradijs gebleven? Alle komkommers zijn recht en groen, en allemaal zijn ze ongeveer even groot. De Europese Unie speelt een belangrijke rol in wat er op ons bord ligt. Tijdens het Reclaim The Seeds weekend gaf de Duitse Andreas Riekeberg (van de Campaign for Seed Sovereignty) een lezing over Europese zaadregelgeving. Zijn verhaal is urgent en actueel: in de komende maanden wordt er een beslissing gemaakt door het Europees Parlement over de zadenwetgeving voor de komende 20 jaar. En het ziet er niet best uit…

Waarom zadenregelgeving ?

Al duizenden jaren proberen mensen hun planten te verbeteren door plantenveredeling. Met verschillende technieken is het mogelijk om planten te kweken die een grotere oogst produceren of bijvoorbeeld beter tegen een bepaalde ziekte bestand zijn. Vroeger waren daar geen regels aan verbonden en kon iedereen zijn bijzondere rassen vrij ruilen en verhandelen. In 1966 werden de eerste Europese zadenwetten doorgevoerd. De 12 lidstaten verbonden zich aan afspraken over uniformiteit, stabiliteit en onderscheidend vermogen. Alle zaden moesten aan die afspraken voldoen om op de markt te kunnen komen. Dat was prima om de kwaliteit van de oogsten te waarborgen. Ook industriële landbouwbedrijven vonden het prettig want deze wetten pasten goed bij hun doelstelling. Het gevolg was ook dat alleen de groene en rechte komkommers in de winkels terechtkwamen. De variëteit aan groente en fruit nam drastisch af.

Zadenregelgeving en de industriële landbouw

Even een paar cijfers: in de jaren ’80 waren er duizenden soorten zadenverbeteraars goed voor 51% van het marktaandeel. In 2012 waren dit nog maar 10 (veelal chemische) bedrijven die 75-80% van het marktaandeel bezitten.

Bij deze 10 zitten chemische bedrijven als Monsanto (bekend van de gifaanvallen op Vietnam in de jaren ’60 en van hun uiterst giftige pesticiden), BASF (van de cassettebandjes) en de farmaceutische multinational Bayer. Zij gaan graag een stapje verder. Naast het registreren van nieuwe plantensoorten (door hun verkregen via gentechnologie), vragen zij daarvoor ook patent aan. Ze hebben daarmee het intellectueel eigendom van een bepaald plantenras. Deze planten zijn zo genetisch gemanipuleerd dat boeren de bijgeleverde pesticiden vrijuit kunnen gebruiken: alle planten en dieren op het land gaan dood, maar de plant is bestand tegen het gif. Het probleem met industriële zaden is dat ze maar één generatie functioneel zijn. De tweede generatie heeft heel andere eigenschappen dan de eerste en zijn daarom niet of minder bruikbaar. Daarom moeten boeren steeds opnieuw zaad kopen van de agrireuzen. Dit is een zeer zorgelijke ontwikkeling omdat er op deze manier steeds minder zaden vrij te verhandelen zijn en de biodiversiteit enorm afneemt. We zijn dus steeds afhankelijker van deze 10 multinationals als het om ons dagelijks voedsel gaat.

Terug naar de EU: de zadenregelgeving is door al deze ontwikkelingen aan vernieuwing toe. In 2007 is er daarom onderzoek gedaan naar de wensen van de ‘stakeholders’. Het is niet verrassend dat de grote bedrijven een flinke vinger in de pap hebben in Brussel. Zij hebben genoeg geld om lobbyisten fulltime op europarlementariërs los te laten. En dat heeft effect. De eerste concepten beloofden veel goeds voor de multinationals, en heel weinig goeds voor de kleine boeren en de biodiversiteit.

Het verzet groeit!

Maar er is hoop: steeds meer mensen protesteren tegen de grote invloed van de 10 chemische bedrijven op onze voedselproductie. Een groep kleinere zadenbedrijven en boeren hebben drie weken geleden een brief gestuurd naar de Europese Commissie met 7 eisen voor een betere Europese zadenregelgeving:

1. De wetgeving zou alleen moeten gelden voor planten met gesloten bestuiving en planten die onder patent staan (dus de nieuwe plantenrassen van de grote bedrijven)
2. Boeren zijn geen zadenexploitanten en zouden dus buiten de regelgeving moeten vallen. Nu wordt iedereen als zadenexploitant aangezien, ook de kleine boeren die van oudsher zaden ruilen.
3. Kleine en middelgrote bedrijven zouden aan minder regels moeten voldoen dan de grootste 10 zadenbedrijven.
4. Er moet transparantie komen over de veredelingsmethoden en patenten, om gentech-gewassen te kunnen onderscheiden van de normale gewassen.
5. Biologische bedrijven mogen niet gediscrimineerd worden. Biologische bedrijven hebben de grootste moeite om zelf planten te veredelen. De overheid stelt hiervoor namelijk gecontroleerde testvelden ter beschikking die door gewone bedrijven gebruikt worden in combinatie met pesticiden. Biologische bedrijven kunnen deze velden daarom niet gebruiken.
6. Geen privatisering van de testmethoden. Grote bedrijven hebben daarmee namelijk een voordeel: zij hebben genoeg geld om geavanceerd materiaal te gebruiken en kleine boeren niet.
7. Er moet meer flexibiliteit komen in de strakke regels over uniformiteit e.d. Boeren moeten hun planten kunnen aanpassen aan bijvoorbeeld extremere weersomstandigheden door klimaatverandering.

Wat kun jij doen?

-       Je vrienden vertellen wat je net hebt gelezen. Veel mensen hebben geen idee.
-       Een groentetuin beginnen, zelf zaden winnen en delen delen delen met andere moestuiniers.
-       Op de hoogte blijven:
ASEED  
Campaign for Seed Sovereignty 
No Patents on Seeds
CEO Corporate Europe Observatory (informatie over zadenlobbyisten in Brussel)
Arche Noah
Het boek Biopiracy van Vandana Shiva geeft een goede introductie op de materie.

(Met dank aan Elly van ASEED voor de aanvullingen)

 

Reclaim The Seeds weekend

Het was druk vandaag op het Reclaim The Seeds weekend in ‘s-Hertogenbosch. Honderden bezoekers verdrongen zich om de standjes op de zadenbeurs om zaden van vergeten groenten en bijzondere stekjes te scoren. Steeds meer mensen zijn zich bewust van wat ze eten en waar ons voedsel vandaan komt. Ze eten groente en fruit uit eigen tuin en gingen vandaag op zoek naar bijzondere groenterassen. Maar ook bij de lezingen was het dringen om een vrije stoel. Jonge boeren, journalisten, tuinontwerpers en andere geïnteresseerden luisterden naar lezingen over onder andere biodiversiteit in de biologische tuin, Europese zadenwetgeving, gentechnologie en Europees landbouwbeleid. Pittige onderwerpen die iedereen aangaan. Het ging vandaag namelijk om onze basis: voedsel.

Morgen is de tweede dag van Reclaim The Seeds. Dan wordt er gewerkt in de Bossche stadsmoestuinen en is er een guerilla gardening-tocht door de stad.

Nieuwe start

De Tuurlijktuin is compleet overwoekerd. De locatie bleek niet ideaal. Bovendien had ik het even te druk met een ander groeiproject: een blakende zoon! Nu hij al bijna 3 maanden is, en de lente zich in alle glorie manifesteert, begint het weer te kriebelen.

Ik lees nu ‘De eetbare tuin’ van Alys Fowler tussen de slaapjes en voedingen door. Wat een heerlijk boek! Ik wil nu ineens heel graag een composthoop, wormen in de tuin en een kas van glas in lood. En het mooie is: het kan allemaal, want we hebben een nieuw huis met voor- en achtertuin! Er nestelen gierzwaluwen onder de dakgoot en er grazen lammetjes achter ons huis. Wat wenst een mens nog meer? Een eetbare tuin dus, en daar gaat aan gewerkt worden.

First things first: een ontwerp. Daarna volgt het verwijderen van een enorme blokhut, die nu een vierde van de tuin in beslag neemt. Beide tuinen zijn akelig onderhoudsvriendelijk, dus als derde punt op mijn lijstje staat het verwijderen van tegels. Wie binnenkort voor een zacht prijsje de blokhut wil overnemen (en zelf wil afbreken) kan zich melden via mailtuurlijk@gmail.com. Uiteraard zijn ook tegelsjouwers en spitters van harte welkom!

Tuurlijk houd ik de ontwikkelingen van mijn nieuwe tuin bij op deze blog. Misschien niet zo regelmatig als voorheen, maar wel vol enthousiasme over al wat groeit en bloeit.

Stadslandbouw in Den Bosch: de eetbare stad

In het voorjaar van 2010 las ik veel over stadslandbouw. Hoe meer voorbeelden ik vond, hoe enthousiaster ik werd. Voedsel verbouwen in de stad zorgt voor minder vervoer, minder koeling, meer groen en meer saamhorigheid. Je verbouwt immers samen met buurtbewoners je eigen eten. Dat moest in ‘s-Hertogenbosch ook kunnen.

Ik benaderde mijn voormalige buurvrouw Judith Hendrickx van De Bossche Groenen en zij was meteen enthousiast. Ik maakte de eerste opzet voor het plan ‘Stadslandbouw in ‘s-Hertogenbosch: in aanloop naar een eetbare stad’. Dat plan is aangepast naar de maatstaven van de gemeenteraad, maar een groot deel van de inhoud is het zelfde gebleven. Vorige week werd het plan unaniem aangenomen door de Bossche gemeenteraad. Een groot succes en de start van een groener en eetbaarder ‘s-Hertogenbosch!

Er zijn al veel mensen bezig met stadslandbouw in Den Bosch, bijvoorbeeld de mensen van De Graafse Hof en Transition Town Den Bosch. Hopelijk worden dat er de komende jaren meer en meer. Ik zie het nu al voor me: moestuinen naast de Sint-Jan, fruitbomen in het park en oogstfeesten in de buurt.

Tuurlijktuin en de arme egel

Oh, het is zo zielig! Er is een egeltje verstrikt geraakt in het net dat over de moestuin gespannen staat. Ik gebruik de netten tegen de katten die mijn tuin als kattenbak gebruiken. Maar de kleine egel scharrelde in het donker zo door de mazen en kon niet meer loskomen. Ik vond hem vandaag totaal uitgeput, maar nog wel levend in het bed met zomerpostelein.

Meteen de dierenambulance gebeld, want ik kon hem zelf niet losmaken. De stoeren meiden kregen dat wel voor elkaar. Met grote handschoenen, een mes en een tang hebben ze de egel bevrijd.

Helaas was hij zo verzwakt dat hij zich niet eens als een bolletje oprolde toen hij eenmaal bevrijd was. Dus we vrezen dat hij het niet gaat halen.

Het zet me wel aan het denken over de dierenambulance. Want er blijken veel te weinig vrijwilligers te zijn om alle dieren te redden. En ze hebben ook niet zoveel geld. Dus mensen, heb je een dagdeel per week over en hou je van dieren? Neem dan contact op met de dierenambulance bij jou in de buurt. Je kunt ook heel makkelijk online geld doneren via deze website.

Marjolein is gecertificeerd permaculturiste!

De permacultuuropleiding is met succes afgerond. Ik heb nu een pdc-plus certificaat waar ik best heel trots op ben. Het roer is om!

De tuin bloeit

Na de appelbloesem is het een tijd lang weinig kleurrijk geweest in de TuurlijkTuin. Maar nu komt dan eindelijk het koolzaad uit, dat ik heb gezaaid als groenbemester. Een deel van de spinazie, dille en radijs staat ook in bloei. Ik laat een aantal van deze planten expres doorschieten om zaden te kunnen winnen. Want het is ontzettend belangrijk om op die manier een kringloop te maken waarin je steeds onafhankelijker wordt van de voedselindustrie. Je eigen voedsel kweken betekent voor mij ook je eigen zaden kunnen winnen.

Oogst delen

Natuurlijk kan ik nog lang niet elke dag uit eigen tuin eten, maar ik haalde vandaag toch 3 meiraapjes, 2 radijzen, spinazie en sla uit de grond. Je merkt meteen het verschil met groente uit de supermarkt. Het is uitgesprokener van smaak. Maar het is ook veel minder lang houdbaar. Wat ik uit de tuin haal, moet ik eigenlijk meteen opeten. En daarom deel ik mijn oogst met ouders, schoonouders, buurtbewoners en kunstenaars rond de TuurlijkTuin. En tuurlijk ook omdat het heel erg leuk is om voedsel te delen.

Droogtestress

De TuurlijkTuin lijdt zichtbaar aan ‘droogtestress’, zoals mijn permacultuurleraar dat noemt. Het is zelfs droger dan de beruchte droge zomer van 1976… In mijn tuin is de droogte zichtbaar door de luizenplaag die in mijn vlierbes en tuinbonen huist. Gelukkig zie ik twee lieveheersbeestjes. Die schijnen in luizen een delicatesse te zien.
Ook ontkiemen door de droogte in de zonnigste bedden weinig zaden, zoals de postelein en de pastinaak. Zelfs het koolzaad hangt slap.

Toch zijn de gele frambozen heerlijk sappig en groeit de sla goed in de schaduw van het koolzaad. De courgettes, komkommers en pompoenen hebben er ook zin in. We zullen ons moeten aanpassen aan aanhoudende droogte en andere extremen. De klimaatverandering is meer dan ooit voelbaar als je zelf tuiniert. En hiermee groeit het besef dat er alternatieve landbouwmethoden nodig zijn. Duurzaam, ecologisch en lokaal. Permacultuur kan hierin een belangrijke bijdrage leveren.